Информатика пәні сабақтарында функционалдық сауаттылықты қалыптастыру (информатика мұғалімінің жұмыс тәжірибесінен)

Базылбекова Жадыра Кумарханкызы, Информатика пәні мұғалімі, «№ 10 жалпы орта білім беретін мектебі» КММ, Қазақстан, Абай облысы, Семей қаласы

Информатика пәні сабақтарында функционалдық сауаттылықты қалыптастыру

(информатика мұғалімінің жұмыс тәжірибесінен)

Информатика пәні сабақтарында функционалдық сауаттылықты қалыптастыру (информатика мұғалімінің жұмыс тәжірибесінен)

Аннотация

Қазіргі білім беру кеңістігінде функционалдық сауаттылықты қалыптастыру – оқытудың стратегиялық басым бағыттарының бірі. Бұл мақалада информатика пәні арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту мәселелері жан-жақты қарастырылады. Функционалдық сауаттылықтың теориялық негіздері, оның құрылымдық компоненттері және цифрлық қоғам жағдайындағы маңызы ашып көрсетіледі. Автордың көпжылдық педагогикалық тәжірибесіне сүйене отырып, информатика сабақтарында қолданылатын тиімді әдіс-тәсілдер, оқыту формалары, практикалық тапсырмалар мен жобалық жұмыстар жүйесі сипатталады. Сонымен қатар оқушылардың функционалдық сауаттылығын бағалау мен мониторинг жүргізудің жолдары ұсынылады. Мақала мұғалімдерге, әдіскерлерге және білім беру саласының мамандарына арналған.

Түйін сөздер: функционалдық сауаттылық, информатика, цифрлық құзыреттілік, білім беру технологиялары, жобалық оқыту, тәжірибелік бағыт.

Кіріспе

XXI ғасыр – ақпарат пен технология ғасыры. Қоғамның барлық салаларына цифрлық технологиялардың енуі білім беру жүйесіне де түбегейлі өзгерістер енгізді. Бүгінгі күні мектеп түлегі тек білімді ғана емес, сол білімді өмірлік жағдаяттарда тиімді қолдана алатын, дербес шешім қабылдай алатын, ақпараттық кеңістікте еркін бағдарлай білетін тұлға болуы тиіс. Осы талаптар функционалдық сауаттылық ұғымының маңызын арттыра түсуде.

Қазақстан Республикасының білім беру саласындағы стратегиялық құжаттарында функционалдық сауаттылықты дамыту басты міндеттердің бірі ретінде айқындалған. Бұл міндетті жүзеге асыруда информатика пәнінің орны ерекше, себебі ол оқушылардың цифрлық мәдениетін, ақпаратпен жұмыс істеу дағдыларын және логикалық ойлау қабілетін қалыптастырады.

Функционалдық сауаттылық ұғымының мәні және құрылымы

Функционалдық сауаттылық – адамның әлеуметтік, экономикалық және мәдени өмірге белсенді қатысуы үшін қажетті білім, білік және дағдылар жиынтығы. Ол келесі компоненттерден тұрады:

• ақпараттық сауаттылық;
• цифрлық сауаттылық;
• коммуникативтік сауаттылық;
• сыни ойлау;
• проблеманы шешу қабілеті.

Информатика пәні осы компоненттердің барлығын кешенді түрде дамытуға мүмкіндік береді.

Цифрлық қоғам жағдайындағы информатика пәнінің маңызы

Қазіргі оқушы интернет, әлеуметтік желі, цифрлық сервистермен күнделікті жұмыс істейді. Алайда оларды тиімді әрі қауіпсіз пайдалану дағдысы әрдайым қалыптаса бермейді. Информатика сабағы оқушыларды:

• ақпараттың шынайылығын тексеруге;
• деректерді қорғауға;
• цифрлық этиканы сақтауға;
• технологияны мақсатты қолдануға үйретеді.

Бұл – функционалдық сауаттылықтың негізгі көрсеткіштері.

Информатика сабақтарында функционалдық сауаттылықты қалыптастырудың педагогикалық шарттары

Автордың тәжірибесінде төмендегі шарттар тиімді нәтиже берді:

1. Сабақ мазмұнының өмірмен байланыстылығы;
2. Теория мен практиканың үйлесімділігі;
3. Оқушының белсенді іс-әрекетке тартылуы;
4. Оқытудың интерактивті формаларын қолдану;
5. Рефлексия мен өзін-өзі бағалауды ұйымдастыру.

Функционалдық сауаттылықты қалыптастырудың әдістері мен технологиялары

Жобалық оқыту технологиясы

Жобалық жұмыс барысында оқушылар нақты мәселені анықтап, оны шешу жолдарын цифрлық құралдар арқылы ұсынады.

Проблемалық оқыту

Оқушыларға дайын білім берілмей, мәселені өз бетімен шешу ұсынылады.

Кейс-әдіс

Өмірлік жағдаяттарға негізделген тапсырмалар арқылы функционалдық сауаттылық дамиды.

Практикалық тәжірибеден кеңейтілген мысалдар

5–6 сыныптар

Ақпаратты өңдеу, қауіпсіз интернет, қарапайым алгоритмдер.

7–8 сыныптар

Электрондық кестелер, деректерді талдау, диаграммалар құру.

9–11 сыныптар

Бағдарламалау, деректер базасы, веб-жобалар, стартап идеялар.

Функционалдық сауаттылықты бағалау және мониторинг

Бағалау критерийлері:

• тапсырманы өмірмен байланыстыруы;
• ақпаратты талдау деңгейі;
• практикалық нәтижесінің сапасы;
• өзіндік шешім қабылдауы.

Информатика мұғалімінің кәсіби рөлі

Қазіргі информатика мұғалімі – бағыттаушы, кеңесші, фасилитатор. Ол оқушыны дайын біліммен емес, өздігінен үйренуге жетелеуі тиіс.

Қорытынды

Информатика пәні функционалдық сауаттылықты қалыптастырудың әмбебап алаңы болып табылады. Дұрыс ұйымдастырылған сабақ оқушыны өмірге дайындайды, ал функционалдық сауатты тұлға – ел дамуының кепілі.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының білім беру саласындағы нормативтік құжаттары.
2. OECD. PISA Global Competence Framework.
3. Әбілқасымова А.Е. Функционалдық сауаттылық теориясы.
4. Сыдықов Ж. Информатиканы оқыту әдістемесі.
5. Құнанбаева С.С. Құзыреттілікке негізделген білім беру.
6. Полат Е.С. Жобалық оқыту технологиялары.
7. Назарбаев Н.Ә. Білім мен инновация туралы еңбектері.