Оқушылардың оқу сауаттылығын арттыру жолдары

Байырова Куралай Калибековна, Бастауыш сынып мұғалімі, «Б.Момышұлы атындағы негізгі орта мектебі» КММ, Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы

Оқушылардың оқу сауаттылығын арттыру жолдары

Оқушылардың оқу сауаттылығын арттыру жолдары

Аннотация

Бұл мақалада бастауыш сынып оқушыларының оқу сауаттылығын арттыру мәселелері жан-жақты қарастырылады. Оқу сауаттылығы – оқушының мәтінді дұрыс түсіну, ақпаратты өңдеу, алған білімін күнделікті өмірде қолдана білу қабілеті. Мақалада оқыту әдістері, ойын технологиялары, деңгейлеп оқыту, топтық және жұптық жұмыстар, сондай-ақ оқушылардың мотивациясын арттыру жолдары қарастырылған. Сонымен қатар, мұғалімнің рөлі мен ата-аналармен бірлескен іс-әрекеттердің маңызы талқыланады.

Түйін сөздер: оқу сауаттылығы, бастауыш сынып, білім беру, ойын әдістері,

Кіріспе

Бастауыш мектеп – оқушының білім алуға деген қызығушылығы мен оқу дағдыларының негізі қаланатын маңызды кезең. Оқу сауаттылығы – бұл тек әріп пен сөзді тану ғана емес, сонымен қатар мәтінді түсіну, ой-пікірді қалыптастыру, ақпаратты талдау және пайдалану қабілеті.

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың оқу сауаттылығын дамыту – басты міндеттердің бірі. Оқу сауаттылығы жоғары балалар тек мектепте ғана емес, өмірде де өз білімін тиімді қолдана алады, сыни ойлай алады және шығармашылық қабілеттерін дамытады.

Оқу сауаттылығын арттыру жолдары

1. Мәтінді түсінуге үйрету

Мәтінді дұрыс оқу – оқу сауаттылығын дамытудың алғашқы қадамы. Мұғалім қысқа мәтіндерден бастап, сұрақтар арқылы мәтінді талдауға үйретеді. Мысалы:

• Мәтіндегі басты ойды анықтау;
• Кейіпкерлердің іс-әрекетін талдау;
• Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беру;
• Оқиғаның уақыттық ретін түсіну.

Мысал:
Мәтін: «Күн шықты. Бала бақшаға кетті. Ол гүл отырғызды.»
Сұрақтар:

1. Бала қайда кетті?
2. Ол не істеді?
3. Күн қандай болды?

Бұл әдіс оқушының мәтінді түсіну қабілетін дамытып, оқу дағдыларын нығайтады.

2. Ойын технологияларын қолдану

Оқу процесін қызықты ету үшін ойын әдістерін пайдалану тиімді. Ойын арқылы оқушылардың логикалық ойлау қабілеті, есте сақтау және шығармашылық дағдылары дамиды.

Қолданылатын ойындар:

• Сөзжұмбақтар – жаңа сөздерді меңгеруге көмектеседі;
• Рөлдік ойындар – мәтіндегі кейіпкерлердің іс-әрекетін көрсету арқылы оқуды түсіндіру;
• Топтық ойындар – бірлесіп тапсырмаларды орындау арқылы оқу дағдыларын жетілдіру;
• «Дұрыс – бұрыс» ойыны – мәтін бойынша тез жауап беру арқылы есте сақтау қабілетін арттыру.

Ойындар сабаққа қызығушылықты арттырады және оқушының белсенділігін қамтамасыз етеді.

3. Деңгейлеп оқыту

Барлық оқушылардың қабілеті әртүрлі, сондықтан деңгейлеп оқыту әдісі маңызды. Бұл әдіс әр оқушының жеке мүмкіндіктерін ескере отырып, тапсырмаларды орындауға мүмкіндік береді.

Мысал:

• Жеңіл деңгей: Мәтіндегі басты сөздерді табу;
• Орта деңгей: Мәтіннің қысқаша мазмұнын жазу;
• Күрделі деңгей: Мәтін бойынша өз ойларын айтып, ойлану.

Деңгейлеп оқыту әдісі арқылы әр оқушы өз мүмкіндігіне сай тапсырманы орындайды, өзіне сенім пайда болады және оқу мотивациясы артады.

4. Топтық және жұптық жұмыстар

Топтық және жұптық жұмыстар оқушыларға бір-бірімен қарым-қатынас жасау, жаңа ақпаратпен бөлісу және бірлесіп тапсырмаларды орындау мүмкіндігін береді.

Мысал:

• Топ ішінде мәтінді бөліп оқып, әр бөлік бойынша сұрақтарға жауап беру;
• Жұптық жұмыс арқылы бір-бірінің жазған мәтінін тексеру;
• Топтық презентация дайындау.

Бұл әдіс оқушылардың коммуникативтік дағдыларын дамытып, бірлескен жұмысты үйретеді.

5. Оқу мотивациясын арттыру

Оқушы оқу әрекетіне ынталы болған кезде ғана оқу сауаттылығы дамиды. Мотивацияны арттыру үшін:

• Жетістіктерін мақтау, марапаттау;
• Сабаққа қызықты тапсырмалар қосу;
• Оқу әрекетінде жеке жетістіктерін бақылау;
• Қызықты бейне материалдар, мультфильмдер, презентациялар қолдану.

Мотивация артқан кезде балалардың сабаққа деген қызығушылығы артып, оқу белсенділігі жоғары болады.

6. Ата-аналармен бірлескен жұмыс

Оқу сауаттылығын дамытуда ата-аналардың қатысуы маңызды. Мысалы:

• Үйде кітап оқу дағдыларын дамыту;
• Үй тапсырмасын бақылау;
• Баланың оқу жетістіктерін ынталандыру;
• Сабаққа қатысты ойындар мен жаттығулар ұйымдастыру.

Ата-ананың қолдауы оқушының оқу дағдыларын нығайтуға және мектептегі сабаққа қызығушылығын арттыруға септігін тигізеді.

Қорытынды

Бастауыш сыныпта оқу сауаттылығын арттыру – оқушының болашақ білім деңгейін қалыптастыратын маңызды процесс. Мұғалімнің педагогикалық шеберлігі, ойын әдістерін қолдануы, деңгейлеп оқыту, топтық жұмыстар және ата-аналармен бірлесе жұмыс істеуі – оқу дағдыларын тиімді дамытуға мүмкіндік береді. Оқу сауаттылығы жоғары балалар мектепте де, өмірде де өз білімін тиімді қолдана алады, сыни ойлай алады және шығармашылық қабілеттерін дамытады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.
2. С.Қалиев, А.Құнанбаева. Педагогика. – Алматы, 2019.
3. М.Жұмабаев. Бастауыш мектеп педагогикасы. – Алматы, 2018.
4. Н.Ә. Назарбаев. Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру.
5. Ә.Таубаева. Қазіргі педагогикалық технологиялар. – Алматы, 2020.
6. Қ.Жанабаева. Бастауыш сыныпта оқу сауаттылығын арттыру әдістемесі. – Алматы, 2021.