Жас ұрпақ тәрбиесіндегі дене шынықтыру мұғалімінің маңызы

Пархат Айшуақ, Дене шынықтыру пәнінің мұғалімі, «№ 23 орта мектеп» мемлекеттік коммуналдық мекемесі, Қазақстан, Алматы облысы,  Іле ауданы

Жас ұрпақ тәрбиесіндегі дене шынықтыру мұғалімінің маңызы

Жас ұрпақ тәрбиесіндегі дене шынықтыру мұғалімінің маңызы

Аннотация

Мақалада жас ұрпақтың дене тәрбиесін тиімді ұйымдастырудағы дене шынықтыру мұғалімінің рөлі кешенді түрде қарастырылады. Қазіргі білім беру жүйесіндегі дене тәрбиесінің стратегиялық маңызы, оқушылардың физикалық, психологиялық және әлеуметтік дамуына тигізетін әсері ашып көрсетіледі. Дене шынықтыру мұғалімінің кәсіби құзыреттілігі, педагогикалық шеберлігі, тәрбиелік қызметі және инновациялық әдістерді қолдану мүмкіндіктері жан-жақты талданады. Сонымен қатар, салауатты өмір салтын қалыптастырудағы мұғалімнің жеке үлгісі мен мектептегі дене тәрбиесінің қоғамдағы рөлі айқындалады.

Түйін сөздер: дене тәрбиесі, дене шынықтыру мұғалімі, оқушы денсаулығы, физикалық даму, салауатты өмір салты, педагогикалық процесс, әлеуметтік тәрбие.

Кіріспе

Жас ұрпақтың денсаулығы – кез келген мемлекеттің болашағын айқындайтын басты құндылықтардың бірі. Қазіргі таңда балалар мен жасөспірімдер арасында қозғалыс белсенділігінің төмендеуі, артық салмақ, омыртқа қисаюы, жүрек-қан тамыр жүйесі аурулары сияқты мәселелер жиі кездесуде. Бұл жағдайлар көбінесе өмір салтының өзгеруімен, ақпараттық технологиялардың шамадан тыс қолданылуымен және физикалық белсенділіктің жеткіліксіздігімен байланысты.

Осындай күрделі жағдайда мектептегі дене тәрбиесі жүйесі ерекше маңызға ие болып отыр. Ал осы жүйенің негізгі ұйымдастырушысы әрі жетекшісі – дене шынықтыру мұғалімі. Оның кәсіби қызметі оқушылардың денсаулығын нығайтуға, физикалық дамуын қамтамасыз етуге және салауатты өмір салтына деген тұрақты көзқарасын қалыптастыруға бағытталады.

Дене тәрбиесінің педагогикалық және әлеуметтік маңызы

Дене тәрбиесі – тұлғаның жан-жақты дамуын қамтамасыз ететін тәрбиенің ажырамас бөлігі. Ол тек физикалық даму құралы ғана емес, сонымен қатар тәрбиелік, дамытушылық және әлеуметтік мәнге ие педагогикалық процесс болып табылады. Дене тәрбиесі арқылы оқушылардың қозғалыс мәдениеті қалыптасып, олардың ағзасының функционалдық мүмкіндіктері артады.

Әлеуметтік тұрғыдан алғанда, дене тәрбиесі оқушыларды қоғамда белсенді өмір сүруге, ұжымда әрекет етуге және әлеуметтік жауапкершілікті сезінуге үйретеді. Спорттық іс-шаралар мен жарыстар оқушылардың қоғамдық белсенділігін арттырып, олардың өзін-өзі танытуына мүмкіндік береді.

Дене шынықтыру мұғалімінің кәсіби құзыреттілігі

Дене шынықтыру мұғалімінің кәсіби құзыреттілігі оның педагогикалық, әдістемелік, психологиялық және медициналық білімдерінің жиынтығымен анықталады. Мұғалім әрбір оқушының жас ерекшелігін, физиологиялық дамуын, денсаулық жағдайын ескере отырып, сабақ мазмұнын дұрыс жоспарлауы тиіс.

Кәсіби құзыретті мұғалім:

• дене тәрбиесінің мақсаттары мен міндеттерін нақты айқындайды;
• оқыту мен тәрбиелеудің тиімді әдістерін қолданады;
• оқушылардың физикалық даму динамикасын жүйелі түрде бақылайды;
• қауіпсіздік техникасын қатаң сақтайды;
• оқушылармен және ата-аналармен тығыз байланыс орнатады.

Дене шынықтыру сабақтарының тәрбиелік әлеуеті

Дене шынықтыру сабақтары оқушылардың ерік-жігерін, мінез-құлқын және тұлғалық қасиеттерін қалыптастыруда ерекше рөл атқарады. Сабақ барысында оқушылар өз мүмкіндіктерін жеңуге, қиындықтарды еңсеруге және нәтижеге жетуге үйренеді. Бұл олардың өмірлік дағдыларының қалыптасуына тікелей әсер етеді.

Командалық спорт түрлері арқылы оқушыларда ұжымшылдық, өзара көмек, жауапкершілік және көшбасшылық қасиеттер дамиды. Мұғалімнің әділ бағалауы мен қолдауы оқушылардың өзіне деген сенімін арттырады.

Салауатты өмір салтын қалыптастырудағы мұғалімнің рөлі

Салауатты өмір салтын қалыптастыру – дене шынықтыру мұғалімінің негізгі стратегиялық міндеттерінің бірі. Мұғалім оқушыларға дене белсенділігінің денсаулыққа әсерін ғылыми тұрғыда түсіндіріп, дұрыс тамақтану, демалыс режимі және жеке гигиена дағдыларын қалыптастыруға ықпал етеді.

Мұғалімнің жеке үлгісі – тәрбиенің ең тиімді құралдарының бірі. Спортпен тұрақты айналысатын, белсенді өмір салтын ұстанатын мұғалім оқушылар үшін нағыз мотивациялық тұлға болып табылады.

Заманауи білім беру талаптары және инновациялық тәсілдер

Қазіргі білім беру жүйесі дене шынықтыру мұғалімінен шығармашылық пен жаңашылдықты талап етеді. Инновациялық педагогикалық технологияларды, цифрлық ресурстарды, ойын және фитнес элементтерін қолдану сабақтардың тиімділігін арттырады.

Ұлттық спорт түрлерін дене шынықтыру бағдарламасына енгізу оқушылардың ұлттық мәдениетке деген қызығушылығын арттырып, патриоттық тәрбиені күшейтеді. Сонымен қатар, инклюзивті білім беру жағдайында мұғалім ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылармен жұмыс істеудің тиімді әдістерін меңгеруі тиіс.

Мектеп пен қоғам арасындағы байланысты нығайту

Дене шынықтыру мұғалімі мектеп пен қоғам арасындағы байланысты нығайтушы тұлға ретінде де маңызды рөл атқарады. Ол ата-аналармен бірлесе отырып, оқушылардың бос уақытын тиімді ұйымдастыруға, спорттық-бұқаралық іс-шараларды өткізуге атсалысады. Бұл өз кезегінде оқушылардың әлеуметтік бейімделуіне және девиантты мінез-құлықтың алдын алуға ықпал етеді.

Қорытынды

Қорытындылай келе, дене шынықтыру мұғалімі жас ұрпақтың дене тәрбиесін қалыптастыруда шешуші және көпқырлы рөл атқарады. Оның кәсіби шеберлігі, педагогикалық құзыреттілігі және тұлғалық қасиеттері оқушылардың денсаулығына, физикалық және рухани дамуына тікелей әсер етеді. Сондықтан дене шынықтыру мұғалімінің кәсіби мәртебесін арттыру, оның үздіксіз дамуына жағдай жасау және қоғам тарапынан қолдау көрсету – бүгінгі күннің маңызды талаптарының бірі болып табылады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Құдайбергенова К.Ж. Дене тәрбиесінің теориясы мен әдістемесі. – Алматы: Рауан, 2019.
2. Әбдіғалиев Б.А. Мектептегі дене тәрбиесін ұйымдастыру негіздері. – Алматы: Білім, 2020.
3. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы.
4. Сейтқасымов Ғ. Салауатты өмір салтын қалыптастыру педагогикасы. – Астана, 2018.
5. Баймұратов Т. Оқушылардың физикалық дамуын жетілдіру жолдары. – Алматы, 2021.
6. Қалибекова А. Дене шынықтырудағы инновациялық педагогикалық технологиялар. – Алматы, 2022.
7. Нұрғалиев С. Мектеп жасындағы балалардың денсаулығын нығайту мәселелері. – Алматы, 2020.