Дене шынықтыру сабақтарында негізгі құзыреттіліктерді қалыптастыру

Кенесов Медетбек Алпамысович, Дене шынықтыру пәнінің мұғалімі, «№158 жалпы білім беретін мектеп» КММ, Қазақстан, Алматы қаласы

Дене шынықтыру сабақтарында негізгі құзыреттіліктерді қалыптастыру

Дене шынықтыру сабақтарында негізгі құзыреттіліктерді қалыптастыру

Кіріспе

Қазіргі таңда білім беру жүйесінің басты мақсаты – білімді ғана емес, өмірде өз білімін қолдана алатын, жан-жақты дамыған, дені сау тұлға қалыптастыру. Осы міндетті жүзеге асыруда дене шынықтыру пәнінің рөлі ерекше.

Дене шынықтыру сабақтары оқушылардың денсаулығын нығайтып қана қоймай, олардың тұлғалық дамуына, әлеуметтік бейімделуіне, өздігінен шешім қабылдау қабілеттерінің қалыптасуына ықпал етеді. Қазіргі білім беру стандарттары оқыту үдерісін құзыреттілік тұрғыдан ұйымдастыруды талап етеді. Сондықтан дене шынықтыру сабақтарында негізгі құзыреттіліктерді қалыптастыру маңызды педагогикалық міндет болып табылады.

1. Негізгі құзыреттіліктердің мазмұны мен мәні

Құзыреттілік – оқушының алған білімін өмірде қолдана алу қабілеті. Ол тек теориялық біліммен шектелмей, практикалық әрекет арқылы қалыптасады.

Мектеп оқушыларында қалыптасатын негізгі құзыреттіліктерге мыналар жатады:

- денсаулық сақтау құзыреттілігі
- әлеуметтік құзыреттілік
- коммуникативтік құзыреттілік
- тұлғалық өзін-өзі дамыту құзыреттілігі
- ақпараттық және танымдық құзыреттілік

Дене шынықтыру сабақтары осы құзыреттіліктерді қалыптастыруға үлкен мүмкіндік береді. Себебі бұл пән оқушының физикалық, психологиялық және әлеуметтік дамуын кешенді түрде қамтамасыз етеді.

2. Денсаулық сақтау құзыреттілігін қалыптастыру

Дене шынықтыру сабақтарының басты мақсаты – оқушылардың денсаулығын сақтау және нығайту. Сабақ барысында оқушылар қозғалыс белсенділігін арттырып, дұрыс жаттығулар орындауды үйренеді.

Денсаулық сақтау құзыреттілігін қалыптастыру барысында мұғалім келесі бағыттарға назар аударуы тиіс:

• оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес жаттығулар таңдау;
• дене жүктемесін дұрыс бөлу;
• қауіпсіздік техникасын сақтау;
• денсаулыққа зиян келтіретін факторлардың алдын алу;
• дұрыс тамақтану мен күн тәртібін сақтау туралы түсіндіру.

Осы жұмыстар нәтижесінде оқушылар денсаулығын бағалауды, оны сақтаудың маңызын түсінуді үйренеді.

3. Әлеуметтік құзыреттілікті дамыту

Дене шынықтыру сабақтарында әлеуметтік құзыреттілікті қалыптастыруда спорттық ойындардың маңызы өте зор. Командалық ойындар барысында оқушылар бір-бірімен қарым-қатынас жасап, ұжымда жұмыс істеуді үйренеді.

Әлеуметтік құзыреттілік келесі қасиеттер арқылы қалыптасады:

• өзара сыйластық;
• тәртіп сақтау;
• жауапкершілік;
• көшбасшылық қасиеттер;
• әділ бәсекелестік.

Мұғалім сабақ барысында топтық тапсырмалар, жарыстар, эстафеталар ұйымдастыру арқылы оқушылардың әлеуметтік белсенділігін арттыра алады.

4. Коммуникативтік құзыреттілікті қалыптастыру

Дене шынықтыру сабақтарында оқушылар өзара сөйлесу, пікір алмасу, жаттығуларды талқылау арқылы коммуникативтік қабілеттерін дамытады.

Мұғалім оқушылармен диалог жүргізіп, тапсырмаларды түсіндіру кезінде олардың өз ойын жеткізуіне мүмкіндік жасауы тиіс. Сонымен қатар жұптық жаттығулар, топтық жұмыстар оқушылардың қарым-қатынас мәдениетін қалыптастырады.

5. Тұлғалық және өзін-өзі дамыту құзыреттілігі

Дене шынықтыру сабақтары оқушылардың мінез-құлқы мен ерік-жігерін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Сабақ барысында оқушылар:

• мақсат қоюды;
• қиындықтарды жеңуді;
• өзін бақылауды;
• жетістікке ұмтылуды үйренеді.

Спорттық жаттығулар оқушының өз мүмкіндігін бағалауға көмектеседі. Бұл оның өзіне деген сенімділігін арттырады.

6. Ақпараттық және танымдық құзыреттілікті дамыту

Қазіргі уақытта дене шынықтыру сабақтарында ақпараттық технологияларды қолдану маңызды. Мұғалім:

• бейнематериалдар;
• электрондық жаттығу бағдарламалары;
• спорттық мобильді қосымшалар;
• онлайн жаттығулар

сияқты құралдарды пайдалану арқылы сабақтың тиімділігін арттыра алады.

Оқушылар спорт түрлері туралы ақпарат жинап, өз жаттығу бағдарламаларын құрастыруды үйренеді.

7. Құзыреттіліктерді қалыптастырудағы оқыту әдістері

Дене шынықтыру сабақтарында келесі педагогикалық әдістер тиімді болып табылады:

Ойын технологиялары

Ойын элементтері оқушылардың сабаққа қызығушылығын арттырып, белсенділігін күшейтеді.

Жарыс әдісі

Жарыс оқушылардың мотивациясын арттырып, жеңіске жетуге деген талпынысын қалыптастырады.

Жеке және саралап оқыту

Әр оқушының физикалық мүмкіндігін ескеру сабақтың нәтижелілігін арттырады.

Рефлексия әдісі

Сабақ соңында оқушылар өз жетістіктерін бағалап, қателерін талдайды.

8. Мұғалімнің кәсіби шеберлігі және оның маңызы

Дене шынықтыру мұғалімі сабақтың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін, оқушыларды спортқа қызықтыратын, олардың тұлғалық дамуына ықпал ететін маман болуы тиіс.

Мұғалімнің кәсіби шеберлігі келесі талаптар арқылы анықталады:

• сабақ жоспарын дұрыс құру;
• оқушылардың психологиялық ерекшеліктерін ескеру;
• заманауи әдістерді қолдану;
• оқушыларды ынталандыру;
• спорттық іс-шараларды ұйымдастыру.

9. Құзыреттілікке бағытталған сабақ үлгісі

Сабақ құрылымы:

1. Дайындық бөлімі – сапқа тұрғызу, қыздыру жаттығулары.
2. Негізгі бөлім – спорттық жаттығулар, командалық ойындар.
3. Қорытынды бөлім – жаттығуларды талдау, рефлексия.

Бұл құрылым оқушылардың физикалық және тұлғалық дамуын қамтамасыз етеді.

Қорытынды

Қорытындылай келе, дене шынықтыру сабақтары оқушылардың негізгі құзыреттіліктерін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Бұл сабақтар арқылы оқушылар денсаулығын нығайтып, әлеуметтік қарым-қатынасқа бейімделіп, тұлғалық қасиеттерін дамытады.

Құзыреттілікке бағытталған оқыту дене шынықтыру пәнінің сапасын арттырып, оқушылардың өмірге бейімделуіне ықпал етеді.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Балаев М. Қ. Дене шынықтыруды оқыту әдістемесі. – Алматы, 2019.
2. Сластенин В. А. Педагогика. – Мәскеу, 2020.
3. Бабанский Ю. К. Оқыту процесін оңтайландыру. – Мәскеу, 2018.
4. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.
5. Жалпы орта білім берудің мемлекеттік стандарты.