Химия және биология сабақтарында креативті ойлауды дамыту

Бурханбаева Ельмира Алимакиновна, Химия-биология пәні мұғалімі, «Д.Қонаев атындағы орта мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесі, Қазақстан, Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Түрген ауылы

Химия және биология сабақтарында креативті ойлауды дамыту

Химия және биология сабақтарында креативті ойлауды дамыту

Аннотация

Қазіргі білім беру жағдайында оқушылардың тек теориялық білімін арттыру жеткіліксіз. Оларға өз бетінше зерттеу жүргізу, проблемаларды шешу және жаңа идеялар ұсыну қабілетін дамыту қажет. Бұл мақалада химия және биология сабақтарында оқушылардың креативті ойлауын дамыту жолдары қарастырылады. Зерттеу барысында интерактивті технологияларды, зертханалық және жобалық әдістерді қолдану арқылы шығармашылық қабілеттерді жетілдіру тәсілдері ұсынылады. Мақалада педагогикалық тәжірибе мен ғылыми әдебиеттерге сүйене отырып, креативті ойлауды қалыптастырудың тиімді әдістері мен стратегиялары талданған.

Түйін сөздер: креативті ойлау, химия, биология, оқыту әдістері, шығармашылық қабілет, зертханалық жұмыс, жобалық оқыту.

Кіріспе

Бүгінгі таңда қоғамда ғылым мен технологияның қарқынды дамуы білім беру жүйесіне жаңа талаптар қойып отыр. Оқушылар тек ақпаратты есте сақтау және қайталау ғана емес, оны талдай білу, жаңа шешімдер ұсыну, зерттеу жасау және шығармашылық тұрғыдан ойлау қабілеттерін дамытуы қажет.

Химия және биология пәндері оқушылардың креативті ойлау қабілетін дамытуға ерекше мүмкіндік береді. Бұл пәндер тәжірибе жасау, бақылау, зерттеу және талдау арқылы оқушылардың белсенділігін арттырады. Креативті ойлау – білім алушының жаңа идеялар мен шешімдерге қол жеткізуге, ғылыми тұрғыдан дұрыс қорытынды жасауға қабілеті. Осы мақалада химия және биология сабақтарында креативті ойлауды дамыту жолдары мен әдістемелік ұсыныстар қарастырылады.

Негізгі бөлім

1. Креативті ойлаудың мәні мен маңызы

Креативті ойлау – бұл стандартты емес шешімдер қабылдай білу, жаңа идеялар тудыру, мәселелерге тың көзқараспен қарау қабілеті. Ол оқушылардың аналитикалық және сыни ойлау дағдыларын жетілдіреді, ғылыми зерттеулер жүргізуіне және өз ойын нақты жеткізуіне мүмкіндік береді.

Химия мен биология сабақтарында креативті ойлау оқушылардың пәнге қызығушылығын арттырады, зерттеу және тәжірибелік жұмысқа деген ынтасын күшейтеді. Сонымен қатар ол болашақ маман ретінде оқушының кәсіби құзыреттілігін қалыптастыруға ықпал етеді.

2. Химия сабақтарында креативті ойлауды дамыту

Химия сабағында оқушыларға тәжірибелік жұмыстар жүргізуге мүмкіндік беру маңызды. Мысалы:

5. Зертханалық тәжірибелерді жобалау: Оқушыларға экспериментті өздері жоспарлау, реакция нәтижесін болжау және қорытынды жасау ұсынылады. Бұл олардың логикалық ойлауын және шығармашылық қабілетін дамытады.
5. Проблемалық тапсырмалар: Мысалы, белгілі бір заттың қасиеттерін өзгерту үшін қандай әдістер қолдануға болатынын ойластыру.
5. Виртуалды лабораториялар: Тәжірибелерді онлайн форматта жүргізу оқушыларға қауіпсіз әрі шығармашылыққа еркіндік береді.
5. Қызығушылықпен оқыту: Химиялық құбылыстарды өмірмен байланыстыра отырып, практикалық есептер шығару оқушының қызығушылығын арттырады.

Химия сабақтарында осындай тәсілдер арқылы оқушылардың ғылыми зерттеу дағдылары мен креативті ойлауы қатар дамиды.

3. Биология сабақтарында шығармашылық тәсілдер

Биология пәнінде креативті ойлауды дамыту үшін келесі әдістер тиімді:

5. Жобалық жұмыс: Оқушылар тірі ағзалардың құрылымы, экологиялық жүйелер немесе генетикалық тәжірибелер бойынша өз жобаларын жасайды.
5. Зерттеу тапсырмалары: Экологиялық проблемаларды талдау, жаңа биологиялық модельдерді құру оқушыларға өз идеяларын ұсынуға мүмкіндік береді.
5. Модельдеу әдістері: Молекулалық құрылымдарды, ағзалардың биохимиялық процестерін модельдеу шығармашылық ойлауды дамытады.
5. Пікірталастар мен ғылыми дискуссиялар: Топпен талқылау арқылы оқушылардың сыни және шығармашылық ойлау дағдылары жетіледі.

Биология сабақтарында осындай әдістерді қолдану оқушыларды тек теориялық біліммен ғана емес, практикалық дағдылармен де қамтамасыз етеді.

4. Заманауи технологиялар мен интерактивті әдістер

Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану химия және биология сабақтарын қызықты әрі тиімді етеді. Мысалы:

5. Интерактивті платформалар: Kahoot, Quizizz, Padlet сияқты құралдар сабақтағы шығармашылық белсенділікті арттырады.
5. STEAM-білім беру: Ғылым, технология, инженерия, өнер және математика бағыттарын біріктіретін жобалар оқушылардың логикалық және шығармашылық ойлауын дамытады.
5. Ойын элементтері: Симуляциялар мен рөлдік ойындар оқушыны зерттеуші ретінде қызықтырады.
5. Онлайн ресурстар: Виртуалды экскурсиялар, видеолабораториялар және деректерді талдау платформалары креативті тапсырмаларды орындауға көмектеседі.

5. Практикалық ұсыныстар мұғалімге

5. Сабақ жоспарында шығармашылық тапсырмаларды міндетті түрде енгізу.
5. Оқушыларды өз идеяларын еркін ұсынуға ынталандыру.
5. Зертханалық және жобалық жұмыстарға уақыт бөлу.
5. Интербелсенді әдістерді қолданып, әр оқушының белсенділігін арттыру.
5. Пәндік тапсырмаларды өмірмен байланыстыру және нақты мысалдар келтіру.

Қорытынды

Химия және биология сабақтарында креативті ойлауды дамыту – бұл оқушылардың жан-жақты дамуына, ғылыми дүниетанымын қалыптастыруға және болашақта бәсекеге қабілетті тұлға болуына маңызды ықпал етеді. Мұғалім сабақ барысында шығармашылыққа бағытталған әдіс-тәсілдерді жүйелі қолданған жағдайда ғана оқушылар өз зерттеу қабілеттерін дамыта алады. Сонымен қатар, заманауи технологияларды пайдалану, жобалық және зерттеушілік оқыту әдістері сабақ тиімділігін арттырады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Құдайбергенова К.Қ. Құзырлылыққа бағытталған білім беру. – Алматы: Рауан, 2019.
2. Жанпейісова М.М. Модульдік оқыту технологиясы. – Алматы, 2018.
3. Селевко Г.К. Современные образовательные технологии. – Москва: Народное образование, 2017.
4. Bloom B. Taxonomy of Educational Objectives. – New York: Longman, 2016.
5. Назарбаев Н.Ә. Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру. – Астана, 2017.
6. Robinson, K. Creative Schools: The Grassroots Revolution That’s Transforming Education. – New York: Penguin, 2015.
7. Torrance, E.P. Creativity: Developing It in Children. – Englewood Cliffs: Prentice Hall, 2014.