Мектеп психологының жұмысындағы психологиялық әдістер

Жетписбаева Саида Еркиновна, Педагог-психолог, «№39 гимназия мектепке дейінгі шағын орталығымен» МКМ, Қазақстан, Алматы облысы,  Іле ауданы

Мектеп психологының жұмысындағы психологиялық әдістер

Мектеп психологының жұмысындағы психологиялық әдістер

Аннотация

Бұл мақалада мектеп психологының кәсіби қызметінде қолданылатын негізгі психологиялық әдістер жан-жақты қарастырылады. Оқушылардың жас және жеке ерекшеліктерін ескере отырып, психодиагностика, кеңес беру, коррекциялық-дамыту, профилактикалық және ағартушылық жұмыстардың мазмұны ашылады. Сонымен қатар мектеп психологының мұғалімдермен, ата-аналармен және білім алушылармен өзара әрекеттесуіндегі психологиялық әдістердің маңызы көрсетіледі. Мақала мектеп психологтарына, педагогтерге және білім беру ұйымдарының басшыларына әдістемелік көмек ретінде ұсынылады.

Түйін сөздер: мектеп психологиясы, психологиялық әдістер, психодиагностика, коррекциялық жұмыс, психологиялық кеңес беру, профилактика.

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінде мектеп психологының рөлі жылдан жылға артып келеді. Оқушылардың психикалық саулығын сақтау, олардың тұлғалық дамуын қамтамасыз ету, оқу-тәрбие үдерісінде кездесетін қиындықтардың алдын алу – мектеп психологының негізгі міндеттерінің бірі. Осы міндеттерді тиімді орындау үшін психолог кәсіби тұрғыда әртүрлі психологиялық әдістерді меңгеріп, оларды тәжірибеде сауатты қолдана білуі қажет.

Мектеп психологының жұмысы тек оқушымен шектелмей, мұғалімдермен, ата-аналармен және мектеп әкімшілігімен тығыз байланыста жүргізіледі. Сондықтан қолданылатын психологиялық әдістер кешенді, ғылыми негізделген және жас ерекшеліктеріне сай болуы тиіс.

1. Психологиялық әдістер ұғымы және олардың маңызы

Психологиялық әдістер – адамның психикалық процестерін, тұлғалық ерекшеліктерін, мінез-құлқын зерттеуге, түзетуге және дамытуға бағытталған тәсілдер жиынтығы. Мектеп жағдайында бұл әдістер білім алушылардың эмоционалдық жай-күйін анықтауға, қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыруға, оқу мотивациясын арттыруға және әлеуметтік бейімделуін қолдауға мүмкіндік береді.

Психологиялық әдістердің дұрыс таңдалуы мектеп психологының жұмысының нәтижелілігін арттырып, білім беру ортасында қолайлы психологиялық ахуал қалыптастыруға ықпал етеді.

2. Психодиагностикалық әдістер

Психодиагностика – мектеп психологының қызметіндегі негізгі бағыттардың бірі. Ол оқушылардың психикалық дамуын, танымдық процестерін, эмоциялық жағдайын және тұлғалық ерекшеліктерін анықтауға бағытталған.

Психодиагностикалық әдістерге мыналар жатады:

• тесттер (интеллектуалдық, тұлғалық, мотивациялық);
• сауалнамалар мен анкета жүргізу;
• бақылау әдісі;
• әңгімелесу және сұхбат;
• проективті әдістер (сурет салу тесттері, аяқталмаған сөйлемдер).

Бұл әдістер оқушының психологиялық портретін құруға, қиындықтардың себептерін анықтауға және әрі қарайғы жұмыс бағытын белгілеуге көмектеседі.

3. Психологиялық кеңес беру әдістері

Психологиялық кеңес беру – оқушыларға, ата-аналарға және педагогтерге психологиялық қолдау көрсетуге бағытталған жұмыс түрі. Кеңес беру барысында психолог түрлі әдістерді қолданады:

• белсенді тыңдау;
• эмпатиялық жауап беру;
• сұрақ қою техникасы;
• жағдаятты талдау;
• кері байланыс беру.

Кеңес беру әдістері тұлғааралық қарым-қатынасты жақсартуға, ішкі күйзелістерді жеңуге және өз-өзіне сенімділікті арттыруға ықпал етеді.

4. Коррекциялық-дамыту әдістері

Коррекциялық-дамыту жұмысы оқушылардың мінез-құлқындағы, эмоциялық күйіндегі немесе оқу әрекетіндегі қиындықтарды түзетуге бағытталады. Бұл бағытта қолданылатын әдістерге:

• тренингтер;
• арт-терапия (сурет, музыка, ертегі терапиясы);
• ойын терапиясы;
• релаксациялық жаттығулар;
• рөлдік ойындар жатады.

Бұл әдістер оқушылардың өзін-өзі тануына, эмоцияларын басқаруына және әлеуметтік дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді.

         5. Профилактикалық және ағартушылық әдістер

Профилактикалық жұмыс – психологиялық қиындықтардың алдын алуға бағытталған маңызды бағыт. Ол арқылы стресс, буллинг, агрессивті мінез-құлық, тәуелділіктің алдын алу жүзеге асырылады.

Ағартушылық әдістерге:

• дәрістер мен семинарлар;
• психологиялық тренингтер;
• ата-аналар жиналыстарындағы психологиялық ақпарат беру;
• ақпараттық буклеттер мен жадынамалар дайындау жатады.

Бұл әдістер мектеп қауымдастығының психологиялық мәдениетін арттыруға бағытталған.

Қорытынды

Мектеп психологының жұмысындағы психологиялық әдістер – білім беру үдерісінің ажырамас бөлігі. Оларды жүйелі әрі мақсатты қолдану оқушылардың психикалық саулығын сақтауға, тұлғалық дамуын қамтамасыз етуге және мектептегі жағымды психологиялық ахуалды қалыптастыруға мүмкіндік береді. Сондықтан мектеп психологы кәсіби шеберлігін үнемі жетілдіріп, заманауи психологиялық әдістерді тәжірибеге енгізуі қажет.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Немов Р.С. Психология. – Мәскеу: Владос, 2019.
2. Дубровина И.В. Школьная психологическая служба. – Мәскеу, 2018.
3. Выготский Л.С. Баланың психикалық дамуы. – Алматы, 2017.
4. Реан А.А. Практикалық психология негіздері. – Санкт-Петербург, 2020.
5. Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңы.