Дене шынықтыру сабағында ұлттық ойындарды дәріптеу

Кенесов Медетбек Алпамысович,  Дене шынықтыру пәнінің мұғалімі, «№158 жалпы білім беретін мектеп» КММ, Қазақстан, Алматы қаласы

Дене шынықтыру сабағында ұлттық ойындарды дәріптеу

Дене шынықтыру сабағында ұлттық ойындарды дәріптеу

Аннотация

Мақалада мектептегі дене шынықтыру сабақтарында ұлттық ойындарды қолданудың маңызы мен тәрбиелік мәні қарастырылады. Ұлттық ойындар оқушылардың физикалық дамуын қамтамасыз етумен қатар, олардың ұлттық сана-сезімін, отансүйгіштік қасиеттерін және салауатты өмір салтын қалыптастыруға ықпал етеді. Мақалада ұлттық ойындардың түрлері, оларды сабақта қолдану жолдары және оқушылардың негізгі құзыреттіліктерін дамытудағы рөлі талданады.

Кілт сөздер: дене шынықтыру, ұлттық ойындар, тәрбие, физикалық даму, салауатты өмір салты, ұлттық құндылықтар.

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушыларды жан-жақты дамыту, олардың денсаулығын нығайту және ұлттық құндылықтарға негізделген тәрбие беру – маңызды міндеттердің бірі. Осы тұрғыда мектептегі дене шынықтыру пәні оқушылардың физикалық қабілеттерін дамытуымен қатар, рухани-адамгершілік тәрбиесін қалыптастыруда ерекше орын алады.

Ұлттық ойындар – халқымыздың ғасырлар бойы жинақталған мәдени мұрасы. Олар жас ұрпақты шыдамдылыққа, ептілікке, батылдыққа, ұйымшылдыққа тәрбиелейді. Сондықтан дене шынықтыру сабақтарында ұлттық ойындарды кеңінен қолдану оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырып, ұлттық болмысты сақтауға мүмкіндік береді.

1. Ұлттық ойындардың тәрбиелік және дамытушылық мәні

Ұлттық ойындар – халықтың тұрмыс-тіршілігімен, салт-дәстүрімен тығыз байланысты. Бұл ойындар баланың табиғи қозғалыс қажеттілігін қанағаттандырып қана қоймай, оның тұлғалық қасиеттерін қалыптастырады.

Ұлттық ойындардың тәрбиелік маңызы:

• оқушыларды еңбекқорлыққа, төзімділікке баулиды;
• батылдық пен ептілікті дамытады;
• ұжымшылдық пен өзара көмекті қалыптастырады;
• ұлттық сана мен патриоттық сезімді оятады.

Сонымен қатар ұлттық ойындар арқылы оқушылар халқымыздың мәдениеті мен дәстүрлерін тереңірек түсінеді.

2. Дене шынықтыру сабағында қолданылатын ұлттық ойын түрлері

Мектептегі дене шынықтыру сабақтарында ұлттық ойындарды оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес таңдап қолдану тиімді нәтиже береді.

Бастауыш сыныптарға арналған ойындар:

• «Ақ серек – көк серек»
• «Соқыр теке»
• «Асық ойыны»

Орта буын оқушыларына:

• «Арқан тарту»
• «Тоғызқұмалақ» (ойлау қабілетін дамыту үшін)
• «Ханталапай»

Жоғары сынып оқушыларына:

• «Көкпар» элементтері (жеңілдетілген нұсқада)
• «Қазақша күрес»
• «Жаяу жарыс», «Аударыспақ» элементтері

Бұл ойындар оқушылардың қозғалыс белсенділігін арттырып, спортқа деген қызығушылығын күшейтеді.

3. Ұлттық ойындар арқылы физикалық құзыреттілікті қалыптастыру

Ұлттық ойындар дене шынықтыру сабағында оқушылардың негізгі физикалық сапаларын дамытуға бағытталған.

• Күш пен төзімділік – «Арқан тарту», «Қазақша күрес»
• Шапшаңдық пен ептілік – «Соқыр теке», «Ақ серек – көк серек»
• Қозғалыс үйлесімділігі – асық ойындары

Бұл ойындар арқылы оқушылар өз денесін басқаруды, қозғалысты үйлестіруді үйренеді.

4. Ұлттық ойындардың әлеуметтік және тұлғалық дамудағы рөлі

Ұлттық ойындар командалық әрекетке негізделгендіктен, оқушылардың әлеуметтік құзыреттілігін дамытуда маңызды рөл атқарады.

Оқушылар:

• бірлесіп әрекет етуге;
• өзара сыйластыққа;
• ережені сақтауға;
• жеңіске ұмтылуға және жеңілісті дұрыс қабылдауға үйренеді.

Сонымен қатар ұлттық ойындар оқушылардың өзін-өзі бағалауына, сенімділік пен жауапкершілік сезімінің қалыптасуына ықпал етеді.

5. Ұлттық ойындарды сабақта қолданудың әдістемелік ерекшеліктері

Ұлттық ойындарды тиімді қолдану үшін мұғалім:

• ойынның мақсаты мен ережесін алдын ала түсіндіруі;
• қауіпсіздік талаптарын сақтауы;
• оқушылардың жас және физикалық ерекшеліктерін ескеруі тиіс.

Сабақ барысында ойын элементтерін:

• кіріспе бөлімде – сергіту жаттығуы ретінде;
• негізгі бөлімде – қозғалыс дағдыларын дамыту үшін;
• қорытынды бөлімде – белсенді демалыс ретінде қолдануға болады.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, дене шынықтыру сабақтарында ұлттық ойындарды дәріптеу – оқушылардың физикалық, әлеуметтік және рухани дамуына зор ықпал ететін тиімді құрал. Ұлттық ойындар оқушылардың денсаулығын нығайтып қана қоймай, олардың ұлттық мәдениетке деген қызығушылығын арттырып, отансүйгіштік қасиеттерін қалыптастырады.

Сондықтан ұлттық ойындарды дене шынықтыру сабағына жүйелі түрде енгізу – бүгінгі білім беру үдерісінің маңызды талаптарының бірі болып табылады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Балаев М. Қ. Дене шынықтыруды оқыту әдістемесі. – Алматы, 2019.
2. Сұлтанбеков Ш. Қазақтың ұлттық ойындары. – Алматы, 2018.
3. Сластенин В. А. Педагогика. – Мәскеу: Академия, 2020.
4. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.
5. Жалпы орта білім берудің мемлекеттік стандарты.
6. Тәнібаев С. Ұлттық ойындар арқылы тәрбиелеу. – Алматы, 2021.