Бастауыш сыныптағы математика сабақтарында дидактикалық ойын - танымдық қызығушылықты арттыру құралы ретінде

Садвакасова Раушан Рамазановна, Бастауыш сынып мұғалімі, «Жетісу облысы білім басқармасының Ескелді ауданы бойынша білім бөлімі» мемлекеттік мекемесінің «Қарабұлақ орта мектебі» КММ, Жетісу облысы, Ескелді ауданы

Бастауыш сыныптағы математика сабақтарында дидактикалық ойын - танымдық қызығушылықты арттыру құралы ретінде

Бастауыш сыныптағы математика сабақтарында дидактикалық ойын - танымдық қызығушылықты арттыру құралы ретінде

Аннотация

Мақалада бастауыш сынып оқушыларының математикалық қабілеттерін дамытуда дидактикалық ойындардың рөлі қарастырылады. Автор сабаққа енгізілген ойындардың танымдық қызығушылыққа, логикалық ойлауға, шығармашылық және өз бетінше шешім қабылдау қабілеттеріне әсерін сипаттайды. Мақалада 12 авторлық сценарий ұсынылған, олардың әрқайсысы нақты педагогикалық әдістемелермен толықтырылған. Сондай-ақ, мақаланың соңында әр ойынның практикалық кеңестері мен жеке тәжірибе негізінде ұсыныстар берілген.

Түйін сөздер: дидактикалық ойын, бастауыш сынып, математика, танымдық қызығушылық, шығармашылық, белсенділік, инновациялық әдістер.

Кіріспе

Бастауыш сынып – баланың оқу мотивациясы мен танымдық қызығушылығы қалыптасатын маңызды кезең. Математика пәні кейде балалар үшін күрделі болып көрінеді: сандар абстрактілі, есептер кейде қызықсыз, ал логикалық тапсырмалар ауыр.

Осы қиындықтарды жеңудің тиімді жолы – сабаққа дидактикалық ойындарды енгізу. Дидактикалық ойындар тек көңіл көтеру емес, олар оқушылардың:

• Белсенділігін арттырады;
• Логикалық және шығармашылық ойлау қабілетін дамытады;
• Топтық ынтымақтастыққа үйретеді;
• Танымдық қызығушылық пен мотивацияны күшейтеді.

Менің педагогикалық тәжірибемде, сабаққа енгізілген ойындар балалардың пәнге көзқарасын түбегейлі өзгертті: олар сабаққа белсенді қатыса бастады, өз пікірін айтуға үйренді, қателіктерден қорықпай, логикалық және креативті шешімдер іздеді.

Дидактикалық ойынның педагогикалық мәні

Дидактикалық ойын – алдын ала ойластырылған, оқу мақсаттарына сәйкес ұйымдастырылатын педагогикалық әрекет.

Негізгі артықшылықтары:

1. Белсенділік пен мотивацияны арттыру – ойын сабаққа қатысуды қызықты етеді.
2. Логикалық және шығармашылық ойлауды дамыту – есептерді шешу, стратегия құру, шарттарды талдау.
3. Әлеуметтік дағдыларды қалыптастыру – топтық ойындар арқылы оқушылар өз пікірін қорғауға, келісімге келуге үйренеді.
4. Тәжірибе арқылы білімді меңгеру – теорияны практикада қолдану есте сақтауды жеңілдетеді.

12 авторлық дидактикалық ойын сценарийлері

1. «Есептеу жарысы»

5. Мақсаты: арифметикалық есептерді жылдам шешу.
5. Материал: есеп карточкалары, секундомер.
5. Сценарий: оқушылар топқа бөлініп, бір-бірімен жарыса есептерді шығарады. Әр дұрыс есеп үшін ұпай беріледі.
5. Авторская практика: сабақта қолданған кезде, балалар өздерінің нәтижесін бір-бірімен салыстырып, ынтасы артты.
5. Күтілетін нәтиже: жылдам есептеу, ынтымақтастық, белсенділік.

2. «Сандар сөйлейді»

5. Мақсаты: сандардың қасиеттерін түсіндіру, логикалық ойлау.
5. Материал: сан карточкалары.
5. Сценарий: әр оқушы санды алады, оны сипаттайды (тақ, жұп, көбейту, бөлу ерекшеліктері).
5. Авторская практика: оқушылар шығармашылықпен санды сипаттап, өз шешімдерін дәлелдейді.
5. Нәтиже: логика, математикалық түсінік, сөйлеу дағдысы.

3. «Артық санды тап»

5. Мақсаты: салыстыру және талдау дағдыларын дамыту.
5. Материал: бірнеше сан жазылған карточкалар.
5. Сценарий: оқушылар берілген сандар арасынан артық санды табады және өз дәлелдерін айтып береді.
5. Авторская практика: балалар өз пікірін қорғау кезінде жаңа логикалық стратегияларды қолдана бастады.
5. Нәтиже: аналитикалық ойлау, дәлелдеу қабілеті.

4. «Математикалық эстафета»

5. Мақсаты: топтық жұмыс, есеп шешу дағдыларын дамыту.
5. Материал: есептер, ұпай парақтары.
5. Сценарий: топтар кезекпен есеп шығарады. Дұрыс шешім үшін ұпай беріледі, ең көп ұпай жинаған топ жеңімпаз атанады.
5. Нәтиже: ынтымақтастық, қызығушылық, белсенділік.

5. «Математикалық лабиринт»

5. Мақсаты: проблемалық есептерді шешу.
5. Материал: лабиринт картасы, есеп тапсырмалары.
5. Сценарий: оқушылар лабиринт арқылы есептерді шешіп, дұрыс жолмен шығады.
5. Нәтиже: стратегия құру, шығармашылық ойлау, логика.

6. «Сандар әлемі»

5. Мақсаты: сандарды қосу және азайту операциялары бойынша тәжірибе.
5. Материал: сан карточкалары, операция белгілері.
5. Сценарий: карточкаларды дұрыс комбинацияда орналастырып есеп шығару.
5. Нәтиже: логика, концентрация, математикалық түсінік.

7. «Математикалық пазл»

5. Мақсаты: есептерді бөлшектер арқылы шешу.
5. Материал: пазл бөліктері, есептер.
5. Сценарий: дұрыс есеп пазлдың бөлігін ашады, соңында толық сурет шығады.
5. Нәтиже: проблемалық ойлау, мотивация, топтық ынтымақтастық.

8. «Таңдау ойыны»

5. Мақсаты: дұрыс шешім қабылдау дағдыларын дамыту.
5. Материал: тапсырмалар және бірнеше жауап нұсқалары.
5. Сценарий: оқушылар дұрыс жауапты таңдайды, қателіктерді талқылайды.
5. Нәтиже: логика, дәлелдеу, белсенділік.

9. «Есеп жүгірісі»

5. Мақсаты: жылдам есептеу және физикалық белсенділік.
5. Материал: есеп карточкалары, ойын алаңы.
5. Сценарий: оқушы есепті дұрыс шешу үшін қашықтыққа жүгіреді.
5. Нәтиже: зейін, мотивация, физикалық белсенділік.

10. «Сиқырлы сандық жол»

5. Мақсаты: стратегия және логика.
5. Материал: сандар мен белгілер жазылған карточкалар.
5. Сценарий: оқушылар сиқырлы жол арқылы есептерді шешіп, дұрыс комбинацияны табады.
5. Нәтиже: шығармашылық, стратегиялық ойлау, ынтымақтастық.

11. «Математикалық театр»

5. Мақсаты: рөлдік ойын арқылы есептерді бейнелеу.
5. Материал: сценарий, карточкалар, реквизит.
5. Сценарий: оқушылар сандар мен операцияларды кейіпкер ретінде бейнелейді.
5. Нәтиже: шығармашылық ойлау, есте сақтау, белсенділік.

12. «Сиқырлы квадрат»

5. Мақсаты: сандарды дұрыс орналастыру арқылы есеп шығару.
5. Материал: квадрат тор, сан карточкалары.
5. Сценарий: оқушылар дұрыс сандарды орналастырып, толық квадратты толтырады.
5. Нәтиже: логикалық ойлау, стратегия құру, мотивация.

Проблемалар мен ұсыныстар

• Проблемалар: кейде балалар ойынға асығып, материалды толық түсінбей жатады; ойын уақытын дұрыс жоспарлау қажет.
• Ұсыныстар: ойындарды сабақтың негізгі кезеңдеріне сай жоспарлау, балалардың жас ерекшелігі мен деңгейін ескеру.
• Арнайы кеңестер: топтық ойындарда әр оқушының қатысуын қадағалау, жеке ойындарда баланың өз мүмкіндігін дамыту.

Қорытынды

Дидактикалық ойындар бастауыш сыныпта:

• Танымдық қызығушылықты арттырады;
• Логикалық және шығармашылық ойлауды дамытады;
• Топтық ынтымақтастыққа үйретеді;
• Сабаққа белсенділік пен мотивация қосады.

Авторлық ойын сценарийлерін сабаққа енгізу арқылы оқушылардың оқу процесіне қатысуы айтарлықтай артады, жаңа білімді практикада меңгеруге мүмкіндік туады, ал мұғалім сабақ жүргізуді тиімді әрі қызықты қылады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Әбілқасымова А.Е. Математиканы оқыту әдістемесі. Алматы, 2013.
2. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. Алматы, 2004.
3. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологии. Москва, 1989.
4. Выготский Л.С. Психология развития ребенка. Москва, 1991.
5. Селевко Г.К. Современные образовательные технологии. Москва, 200
6. Капитонова Е.Н. Игровые технологии в начальной школе. Санкт-Петербург, 2010.
7. Азербаева Г.А. Инновационные методы обучения математике. Алматы, 2015.