ДОКУМЕНТЫ О РЕГИСТРАЦИИ
Приглашаем на "II Республиканскую предметную олимпиаду" учеников и учителей
Оставьте Ваши данные, чтобы всегда быть в курсе выгодных предложений!

 

 
Магазин: Корзина
КАТАЛОГ МЕРОПРИЯТИЙ:
КОНКУРСЫ ПЕДАГОГАМ
КОНКУРСЫ ШКОЛЬНИКАМ, СТУДЕНТАМ
КОНКУРСЫ ДОШКОЛЬНИКАМ
Новостная рассылка!
Online-консультант
Анна Анатольевна Пыхтина
Мы в соцсетях!
 
Вернисаж талантов
Мы со спортом дружим
Новый горизонт
Публикации
Педагогика творчества
Лучшая вариативная учебная программа
"Вдохновение"
"Оч.Умелые руки"
Мой любимый питомец
"Пластилиновое чудо"
Формативное оценивание: от теории к практике
Талант-шоу
Музыкальная сова
Конференция "Инновационные технологии в образовании и науке"
Конференция "Инклюзивное образование: теория и практика"

You are welcome to translate our site into any language! Just chose the language below!

 
ОЗОРНОЕ ЛЕТО
Международный конкурс "Ношу на голове поля, но это вовсе не земля"
Международный конкурс "У цветов не бывает будней, они всегда одеты празднично"
Международный конкурс для дошкольников "Чей домик?"
Международный конкурс для педагогов "Талант педагога"

Ахметова Нуржайна Аушановна, қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі, № 23 ЖОББМ КММ, Павлодар облысы,Екібастұз қаласы

 

"Алфавиттердің ауысуы"

Алфавиттердің ауысуы Ахметова Н.А..docx (55 КБ)

Сабақтың тақырыбы:  

Қазақ тілі тарихындағы алфавиттердің ауысуы

Сабақтың мақсаты:                                                                                             

білімділік: оқушылардың алған білімдерін жүйелі айта білуге үйрету, білім деңгейін көтеру. 

дамытушылық: оқушылардың алған білімдерін толықтыру, ойлау  қабілеттерін дамыту.                                    

тәрбиелік: оқушылардың  тілге деген  қызығушылығын арттыру сауатты, көркем жазуға баулу.

Сабақтың типі: бекіту сабағы

Сабақтың әдісі: оқу, талдау, сұрақ-жауап, салыстыру

Сабақтың көрнекілігі: суреттер, (көне түрік, араб, латын) алфавиттері

Сабақтың  барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі. 

Оқушылармен  амандасып, оларды түгендеу; 

оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру;                                                        

оқушылардың назарын сабаққа аудару.

ІІ. Үй тапсырмасын  тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Мұғалім:

-Балалар, бүгін біз сабақта «Қазақ тілі тарихындағы алфавиттердің ауысуы» деген тақырыпты қайталаймыз. Біздің сабағымыздың мақсаты: әр түрлі тапсырмаларды орындау арқылы  білімдеріңді жүйеге келтіріп, пысықтап бекітеміз, осы тақырыпты сендер қалай меңгергендеріңді анықтаймыз.

-Алфавитердің пайда болуы мәдениет халықтарымен тығыз байланыста болған.

-Осы мәліметтер жөнінде Данияр айтады.

Данияр: жазу тілі – көптеген тарихи ақпарат көздері бойынша  өте бай қор болып есептеледі. Қандай жазу тілі болсын  бірі-бірімен  тығыз байланыста болған. Жазу тілі мен мәдениет  өзара  тығыз байланыста  дамып отырған. Олардың   өзара дамуы – бұл жаңашылдық емес. Мәдениет мың жылдар бойы  басқа мәдениеттермен де  тығыз байланыста болып гүлденіп, үздіксіз дамып  келді.

Мұғалім:  Балалар,     «Алфавит»  дегеніміз  не?

  • Алфавит көне грек сөзінен шыққан.  Алфавит – «альфа» және «бета» деген  ұғымнан туған.

Мұғалім:  «Азбука»  деген  не?

  • Азбука – әліпби – бұл дыбыстың графикалық үлгісі. Орыс тілінің «аз», «буки» деген әріптерінен аталған.  Әліпбиде әріптер рет-ретімен дауыстың  шығуына  қарай  жүйеленіп  жазылған.                                    
  •   Ал, қазір оқушылар, назарларыңды тақтаға аударыңдар. Суреттерде қандай мәдени ескерткіштер бейнеленген?                                                    
  • (Какие культурные памятники  изображены на рисунках?)                                                     
  • Бұл мәдени ескерткіштерде қандай жазуды қолданған? Соған тоқталайық.  
  • Мұғалім:  Ал енді, оқушылар жинаған мәліметтерді тыңдаймыз.  
  • 2 слайдты көрсету: Алфавиттің кезең-кезеңмен  шығу  тарихына көңіл аударайық. Әр алфавиттің өзіндік даму тарихы бар. Балалар, сендер үйде зерттеу жұмыстарын дайындап әкелдіңдер.

І. 1-ші топ оқушылары жауап береді.

 Слайдтарды көрсетіп отыру.    

  Жеңіс: - Біздің заманымыздан бұрынғы ІІ-І ғасырларда Жетісу мен Сырдария аралығын алып жатқан өңірге ғұндар қоныс аударғаны мәлім. Олар сақ-массагеттермен (скиф)  араласып, біртұтас халыққа айналды. Бірте-бірте олардың ықпалы күшейіп, Енисейден бастап, Монғолстанға дейінгі ұлан-ғайыр өлкені өздеріне қаратып алғаны көне тарихтан белгілі.  Көне түркі жазуы – түркі тілдес тайпалардың тұңғыш әріптік жазуы. Бұл әліпби 35 әріптен тұрады. Онңнан солға қарай жазылады. Бұл жазу түрінде 8 дауысты фонема бар.

Мұғалім:Көне түркі жазулары қайда сақталған?  

Мадина: Сол кезден бастап, қазіргі Қазақстан мен Орта Азия жерінде түркі халықтарының арғы негізі саналатын халықтар тілі, яғни көне түркі тілі кең өріс алады. Сонымен, таңбалы тастарда, ескерткіштерде, сол замандағы адамдардың түрлі тарихи кезеңдердегі өмірімен  тұрмыс-тіршілігі, әдет-ғұрпы, салт-санасы, діні мен тілі, көркемдік талғамы басқа да  көп мәліметтер ескі тастарда  сақталған.

Түрік тілі  мен басқа тілдердің дамуы және қалыптасуы әр кезеңде өткен.  Түркі тіліне 30-дан астам шығыс халықтардың тілдері енгізілген. Қазіргі уақытқа  дейін  25-тен  астамы туған тіл ретінде қолданылады. 

Руслан: Көне түркі жазуын оқудың кілтін 1893 жылы Дания ғалымы Людвиг В. Томсен   (1842-1927) тапқан және  В.Томсенмен бір кезде орыс ғалымы В.В.Радлов та көне түркі жазуының кілтін тапқан.

слайдтарды  көрсетіп отыру.

Владислав: - VII ғасырдың басында араб басқыншылары Орталық Азияға еніп, түркі тілдес халықтардың көзқарастарын жаңаша қалыптастырса, екіншіден, осы  елдердегі адамдарды исламдандырды.  Осының негізінде көптеген шығыс ғұламаларының  аса бай мұрасы халыққа танымал болды. Сонымен, ислам Орталық Азияға дінмен қоса өркениетті де ала келді. Ұлы Жібек жолымен бірге қазақ жерінде ғылым, өнер, мәдениет қалыптасып дамыды.  араб жазуы 28 әріптен, үш дыбыстан тұрады. Олар оңнан  солға қарай жазылады. Оның ішінде 28-дің үшеуі дауысты дыбысты білдіреді.

Жанерке: Жүсіп Баласағұн. Махмұд Қашқари, Ахмет Байтұрсынов т.б.

ІҮ. 7 слайд: Латын  жазуының шығу тарихын кім зерттеді?(оқушыдан сұрау)

  Слайдтан көрсетіп отыру.

Айгерім: Латын алфавиті – көне және халықаралық алфавит. Латындар – римдік көне тайпалар. Біздің заманымызға дейінгі VII ғасырда  грек тілінен  классикалық латын алфавитіне 23 әріп  енгізілді. Латын тілінің негізінде қазір 70-ке  жуық  әліпби, соның ішінде  30-дан жоғары  еуропалық, 20 азиаттық, 20 африкалық әліпбилер бар. 1928 жылы Кеңес Одағы кезінде Орталық Ақпараттық Комитетінің ІҮ сессиясында  латын тілінің әліпбиіне  көшу туралы қаулы қабылданды.  1929-39 жылдары Қазақстанда жаңа алфавитке көшу жазба  мәдениетімізде  белгілі бір тарихи кезең болды.

    1929 жылы қазақ тіліндегі білім жүйесі өте қиын кезеңді бастан өткізді. Араб  тілінен латын тіліне көшірілді. Ғасырлар  бойы  қазақтардың  бірталай рухани мұралары, жазылған кітаптары араб жазуымен қайтадан жазылып шығарылды. 1924 жылы А.Байтұрсынов қазақтарға түрік  тілінде жазылған кітаптарды да араб тілінде  оқуға мүмкіндік туғызған.  Мыңдаған араб тілінің негізінде қазақ тілінде оқи білетін қазақтар жаңадан шыққан жаңа латын әліпбиді үйренуге тура келді.  Бірақ латын тілі қазақ тілі дыбыстарының жүйесі бойынша  сәйкес келмеді.

  Ү. Орыс алфавитіне  біздің  еліміз  не себептен көшті ?( оқушылар қарсы топқа сұрақ қояды)

Слайдтан көрсетіп отыру.

Самал: Сол себептен латын тілінен кейін орыс алфавитіне кириллицаға көшуге қажеттілік туды.

Кириллица грек әліпбиінің негізінде құрылды. 9 ғасырдың соңында Кирил мен Мифодий ағайындыларының болгар грамотасы бастапқыда күшті славян тілі үшін құрылды.  Кирил мен Мифодий қасиетті кітапттарды славян тіліне аударды. 10 ғасырдың басында құрылған бұрын кириллица қазір біз пайдаланып жүрген орыс алфавиті славян дыбыстары арқылы грек алфавиті қайта құрылды.

 1939-1940 жылдары түгелдей орыс алфавитіне көшу туралы үкіметіміз қаулы шығарды. Бұл  орыс  алфавиті  оқуға, жазуға өте қолайлы болды. 1940 жылдан бастап  барлық  кітаптар мен  мерзімді баспалар орыс алфавитімен жарияланып отырды.

Мұғалім:  Орыс алфавитінің қолданысы мәдениетке қандай әсер етті?

   Орыс алфавитінің негізінде біз Батыс елдерінің  мәдениетімен және тарихымен, салт-дәстүрлерімен, қолөнерімен, әдебиетімен, ғылыми еңбектерімен таныс болдық. Батыс елдерінің  тілдері мен мәдениетінен үлгі  алдық. Орыс тілі арқылы  Шығыс пен Батыс елдерінің халықтарының арасында   өзара байланыс дамыды.

Мұғалім:  Орыс алфавитінің негізінде қазақ алфавитінің ерекшеліктері  қандай?

Слайдтан көрсетіп отыру.

Орыс алфавитінің негізінде  ұлттық жүйенің жазбасы  есепке алынып, қазақ тілінің тән дыбыстарының ерекшелігі  жасалды. Әріп белгілерінің ұлғаюына байланысты  қазақ тілінің тән дыбыстары  қалыптастырылды.

Осы  алфавиттердің ауысуы туралы қандай қорытындыға келеміз.

Қорытынды:

  1. Біздің ата-бабаларымыз  осы жазуларды өз өмірлерінде қолданған.
  2. Сол кездегі жазу  мәдениеті  мен салт-дәстүрлері  бірге дамыған.
  3. Қазіргі кезде біз үшін осы жазулардың берер тәрбиесі өте мол.
  4. Қазіргі біздің заманымызда  ертедегі ата-баларымыздың алфавиттерін  білуге тырысуымыз қажет.
  5. Сондықтан да біздің Солтүстік Қазақстан Мемлекеттік университетінде қазақ филология кафедрасында түркі тілінен сабақтар өткізіледі.
  6. Ал  араб жазуын  қазіргі кезде  балаларға мешіттерде арнайы  курстар  жүргізіледі.

 

Мұғалім:  Міне, оқушылар, қарасаңдар қай ғасырлардағы болсын алфавиттердің маңызы зор екен. Солай ғой,  балалар? (әрине)

Жұмысымызды қорытындылау үшін келесі тапсырма.

IV. Пысықтау.  Ал енді, сендермен алфавиттер туралы алған мәліметтерді тағы да қайталау үшін мынадай грамматьикалық тапсырмалар орындаймыз.

1-тапсырма. Берілген  сөз тіркестерді қазақ тіліне аударыңдар

  1. Древняя письменность, близки друг другу, возникает необходимость, написанный на арабском языке, перейти на латинский алфавит, на основе русского алфавита, очень удобно, современный казахский алфавит.

2-тапсырма:

  1. Көне түркі жазуы – түркі тілдес тайпалардың тұңғыш әріптік жазуы.

Древнетюркская письменность – это первое буквенное письмо для тюркских племен.

  1. Культура  и письмо развивались в тесной взаимосвязи.                                     Жазу тілі мен мәдениет  өзара  тығыз байланыста  дамып отырған.  
  2. Ұлы Жібек жолымен бірге қазақ жерінде ғылым, өнер, мәдениет қалыптасып  дамыды.                                                                                                                                 На казахской земле вместе с наукой, культурой, искусством развивался и Шелковый путь.

3-тапсырма. Берілген сөйлемдерде көп нүктенің орнына керекті жалғауларын жазып,  анықтаңдар.

  1. Қазақ тіл... түркі тіл... ... тобы... жатады.
  2. Қазақ... көне және қазіргі кітаптар... бірнеше алфавит... жазылып, жарық көрді.
  3. Орта Азия... ұлы ғалымдар..., тарихшылар... араб жазуы... орта ғасмыр... дейін пайдаланған.

3-тапсырма.  сендер шағын әңгіме-эссе  жазыңдар осы тыңдап алған алфавит туралы мәліметтер арқылы.  (5 мин)

V. Бекіту. Орындаған тапсырмаларды тыңдау, қателер болса, оларды жөндеу.

IV. Қорытынды Сонымен, балалар, бүгінгі сабағымызда  алфавиттер тақырыбын аяқтадық. Менің ойымша,  сендер алған мәліметтер болашақ өмірде қажет болады.

IV. Бағалау.  Сендер бүгін жұмысқа белсенді қатыстыңдар, мен сендерге жақсы баға қоямын.

VI. Үй тапсырмасы.

 І  деңгей.  Диалог құрастыру.

 ІІ  деңгей.  Диалог пен сөзжұмбақ құрастыру.

 ІІІ деңгей. «Көне түрік тілі мен қазіргі қазақ тілінде байланысы сақталды ма?» деген тақырыпқа әссе жазыңдар.

Мұғалім:  Сабағымызды елбасымыздың айтқан сөзімен аяқтағым келеді. «Мемлекеттің деңгейі қашанда  азаматтардың білімімен, мәдениет деңгейімен анықталады. Мәдениеттің ұстанымдары   халықаралық  және ішкі ұлтаралық бейбітшілікпен келісімнің негізінде  жасалады. Мәдениет – біз үшін  еліміздің саяси жаңаруына ықпал етуші күш».

Участники конкурсов:
Приглашаем на "Первую Республиканскую предметную олимпиаду" учеников и учителей
ОБУЧАЮЩИЕ ПРОГРАММЫ
Конференции
Фестивали
Олимпиады
Публикации
Рецензии

Подать заявку

Электронный или печатный вариант

Курсы повышения квалификации (дистанционные)

 "Внесение изменений в методику преподавания инструктора физического воспитания в дошкольном образовательном учреждении в условиях реализации ФГОС"

Внесение изменений в методику использования ИКТ в современном дошкольном образовании в условиях ФГОС

"Развитие математической грамотности учащихся в условиях обновления содержания образования"

 Курсы повышения квалификации по предметам начальных классов в рамках обновления содержания образования РК

"Курсы повышения квалификации педагогических кадров "Развитие профессиональной компетентности музыкального руководителя в условиях обновления содержания дошкольного воспитания и обучения"

"Методика проектирования современного урока русского языка и литературы в условиях поликультурного и полиязычного образования" для учителей русского языка и литературы

"Формирование мировоззрения подрастающего поколения посредством музыки в условиях обновления содержания образования" для учителей музыки

Курсы профпереподготовки
Электронные курсы
СБОРНИКИ
Дистанционные Мастер-классы
ПУБЛИКАЦИИ
ПУБЛИКАЦИИ
Закажи публикацию на любую тему и получи СЕРТИФИКАТ
ДИСТАНЦИОННЫЕ МАСТЕР-КЛАССЫ
«Мой коллега – яркий пример компетентного педагога 21 века»
Изменим мир к лучшему!
Улыбнись всему миру
"Моя будущая профессия"
МЫ ЦЕНИМ - МЫ ДОРОЖИМ
"ТАЛАНТ ШОУ"
"Открытый урок"
Методическая система эффективного учителя
Золотые руки
Лучший медиаурок
Конференция Обновлённая программа образования: теория и практика
II конференция Новые подходы в преподавании и обучении в условиях обновления образования
"Инновационные методики и технологии в обучении"
Международная научно-практическая интернет конференция "АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ СОВРЕМЕННЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ"
"Грани науки"
"Мастерская педагога"
"Лучшая презентация к уроку"
НПК "Новые подходы в обучении"
Золотое перо
Новые идеи
"Сто талантов"
ПУБЛИКАЦИИ
Наверх
Товар добавлен в корзину